Zonder privacy geen democratie

Door kmsch op donderdag 13 augustus 2020 01:32 - Reacties (7)
Categorie: Privacy, Views: 2.537

Voorafje; dit is mijn eerste post hier op Tweakblogs. Alle reacties en opbouwende kritiek zijn van harte welkom.

In de commentsectie van het dinsdag (11/8) op Tweakers.net verschenen artikel over het Privacy Shield werden argumenten aangehaald die het nut en bestaansrecht van privacy in twijfel trekken. En waarom ook niet? Door onze persoonsgegevens, apparaatgegevens en communicatiedata vrijwillig te overhandigen krijgen we er gratis diensten voor terug, zoals Google Maps, Gmail, Facebook of Instagram. Op korte termijn lijkt het opgeven van deze gegevens niet tot problemen te leiden.

Hoe zit het met de lange termijn? Internetreuzen, overheden en schimmige bedrijven gebruiken deze gegevens om uitgebreide digitale profielen van ons te creëren. In het beste geval worden hiermee maatwerk advertenties gepusht via Google Ads, in het mindere geval worden verkiezingen gemanipuleerd zoals in 2016 door Cambridge Analytica. En in het meest duistere scenario geeft het overheden een ultiem machtsmiddel om de eigen bevolking mee te controleren.

De profilering en beïnvloeding door Cambridge Analytica, een methode bekend als digitale microtargeting, heeft de legitimiteit van democratische verkiezingen als concept laten wankelen. Verkiezingen gaan om beïnvloeding; de partij die het best in staat is om potentiële kiezers te beïnvloeden, bijvoorbeeld door te flyeren, wint meer kiezers. Onduidelijk is echter wat wij als beïnvloeding acceptabel vinden. Waar trekken we de grens? Flyeren is oké, net als het toespitsen van verkiezingsposters op de lokale demografie. Ook radio- en televisiedebatten worden als acceptabel gezien. De beïnvloeding en profilering door Cambridge Analytica is echter van een heel andere orde. Als wij als bevolking akkoord zijn met beïnvloeding van deze soort, ondermijnt dit het democratisch proces. De politieke partij met de diepste zakken kan zich dan immers het beste profilerings- en beïnvloedingsbedrijf veroorloven en kan zo de meeste stemmen voor zich winnen. Het lijkt duidelijk dat deze ontwikkeling in een democratie onwenselijk is.

Bovenstaand probleem is echter het symptoom. Duits hoogleraar rechten Volker Boehme-Neßler vatte in zijn in 2016 verschenen artikel de achterliggende oorzaak goed samen. Centraal in zijn publicatie staat het psychologisch effect waarbij privacyschendingen de ontwikkeling van een individu tot een zelfdenkend en autonoom persoon verhinderen. Door ‘privacyloos’ op te groeien wordt iemand de geestelijke ruimte afgenomen die nodig is om een zelfdenkend en autonoom individu te kunnen worden. Als je voelt dat er actief wordt meegekeken met wat je leest, of het nu een tegenstrijdig boek, website of artikel is, ervaar je dit effect en zal de meerderheid van de bevolking zich aanpassen om wenselijker gedrag te vertonen. Een overheid die haar burgers openlijk bespioneert creëert op deze manier een volgzamere bevolking waarin autonoom denken verhinderd wordt door een gebrek aan privacy te normaliseren. Openlijke surveillance leidt daarmee uiteindelijk tot een volgzame bevolking die zich aan de meerderheid conformeert.

Is conformiteit en beperkte autonomie echter een probleem? Dat hangt er vanaf. Als een democratische rechtstaat effectief wil functioneren, is een prikkelend publiek debat met tegengestelde ideeën juist van groot belang. Door groepen met andere ideeën de ruimte te geven ontstaat meer draagvlak voor bestuurlijke beslissingen en kunnen beter geïnformeerde besluiten worden genomen. Voor een autocratisch regime vormen autonoom denkende minderheden met andere ideeën echter bedreigingen die de kop ingedrukt moeten worden. Autocratieën maken dan ook dankbaar gebruik van het eerdergenoemd psychologisch effect door surveillancestaten te creëren waarin privacy bewust en doelmatig wordt geschonden. Zie de voormalige DDR of het hedendaagse China.

Door afnemende privacy te accepteren lopen we het risico het autonoom denken te verstoren. Een nieuwe generatie zal daardoor mogelijk in een volgzame massa veranderen. Voor een democratische rechtstaat als Nederland is het daarom van groot belang om de privacy van haar inwoners te beschermen. Niet omdat we iets te verbergen hebben, maar om ons geestelijk welzijn én de gezondheid van onze democratie te kunnen waarborgen.

Bronnen